"Памяць — гэта наша сіла. Тыя, хто жывы, атрымоўваюць мандат ад тых, хто змоўк назаўжды"
Чэслаў Мілаш, лаўрэат Нобелеўскай прэміі

Праект развіваецца пры падтрымцы Talaka.by

Вялікае княства Літоўскае - Беларусь
* Герб Пагоня ўключаны ў "Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў" Рэспублікі Беларусь

Навошта ўсе гэта патрэбна?

Адказвае Барыс Гройс — савецкі і нямецкі мастацтвазнаўца, філосаф, пісьменнік, публіцыст. Прафесар філасофіі, тэорыі мастацтва, медыя-вядзення ў Дзяржаўнай вышэйшай школе дызайну ў Карлсруэ, прафесар славістыкі ў Нью-Ёркскім універсітэце:

"Зараз руйнуецца глабалізм, які быў створаны халоднай вайной. Гэта машына перастала працаваць, і ўсё перастала працаваць. У Турцыі, прыкладам, ізноў увялі асманскую мову, якая была забаронена Атацюркам. У Кітае ўсе кажуць толькі пра Канфуцыя. У мусульманскім свеце — салафізм, гэта ўсё вяртанне да ісламу часоў прарока.

Усе ідуць да вытокаў, шукаюць культурную ідэнтычнасць. Усе спрабуюць вызначыцца і знайсці сваё месца праз зварот да вельмі простых формул сваёй культурнай ідэнтычнасці. Быў створаны велізарны сусветны рынак, дзе адбываецца канкурэнцыя.

Дзеля таго, каб паспяхова канкурыраваць, трэба мець тое, што завецца "чалавечы капітал", а гэта і ёсць асновы - сям'я, свая старая культура, традыцыя.

Карацей кажучы, народная мудрасць, нацыянальныя традыцыі і так далей валодаюць заспакойлівым і адначасова дысцыплінаваным уплывам на чалавека ва ўмовах міжнароднай канкурэнцыі"

Табе абіраць:

— Выберы чырвоную, і я пакажу табе, наколькі глыбокая гэта трусіная нара.
— Выбераш сінюю - і забудзеш усё, што ўбачыў тут.

Гісторыя Беларусі. Карты і дакументы.
Старыя карты ВКЛ-Беларусі
Дакументы (хронікі, акадэмічныя выданні) па гісторыі Беларусі

Гісторыя Беларусі.
Беларусь — гісторыя дзяржавы
Этнас Беларусі і этнаграфічныя карты беларускага племені
Нацыянальныя мова, герб і сцяг Беларусі
Рэлігія на беларускіх землях

Кароткі лікбез па гісторыі Беларусі

Для тых, хто з урыўкавых ведаў, невыразных свят, сімволікі і тапанімікі спрабуе, але не можа скласці выразную карціну гісторыі сваёй краіны і свайго народа.

Для тых, у каго няма часу і вялікага жадання купляць і чытаць тоўстыя кнігі і прарывацца праз лацінскія і стараславянскія выняткі на форумах знаўцаў.

Для вас на сайце сабраны агульнадаступныя, агульнапрызнаныя (пацверджаныя архіўнымі матэрыяламі і акадэмічнымі выданнямі), але і не агульнавядомыя факты.

Сайт не прэтэндуе на статус энцыклапедыі - ён дае звязаную карціну часоў, падзей, імёнаў і дат. І знаёміт з крыніцай больш поўнай інфармацыі.

Артыкулы ў раздзелах Час, Падзеі, Людзі, Тэрміны ілюстраваны гістарычнымі картамі і дакументамі (іх можна спампаваць у раздзеле Download).

X век

Беларусь X стагоддзе

Закладзены асновы дзяржаўнасці на беларускіх землях.

На шляху з "варагаў у грэкі" створана дзяржава крывічоў — Полацкае княства. Першыя летапісныя звесткі пра яго звязаны са скандынаўскімі варагамі. Хроніка "Дзеі данаў" (Gesta Danorum) распавядае аб паходзе на Полацк (Palteskja) легендарнага караля Фродзі I (V-VI в. н.э.)

Першым згаданым у летапісах князем Полацкім быў Рагвалод. І наступныя князі Полацкія называліся ў хроніках "Рагваложымі ўнукамі" ці Ізяслававічы (ад імя сына Рагнеды і ўнука Рагвалода — Ізяслава)

У канцы стагоддзя адбылося хрышчэнне Полацка легендарным хрысціянскім місіянерам і падарожнікам Торвальдам Кадрансанам.

XI стагоддзе

Беларусь XI стагоддзе

Стагоддзе росквіту княства (займала трэць сучаснай Беларусі).
Княжанне двух князёў — Брачаслава (1003-1044) і Усяслава "Чарадзея" (1044-1101).

Паходы на Ноўгарад, супрацьстаянне з Рюрыкавічамі-Яраславічамі і бітва на Нямізе.

Цесныя сувязі са Скандынавіяй. Аб супрацьстаянні Брачаслава з Яраславічамі складзена "Сага аб Эймундзе", у якой конунг Эймунд выступае на баку Брачаслава. Соф'я, князёўна Мінская, была жонкай дацкага караля Вальдэмара I Вялікага і каралевай Дацкай.

Паганства і хрысціянства. Будаўніцтва Сафійскага сабора ў Полацку і князі, "якія раюцца з валхвамі і народжаныя ад валхавання".

XII век

Беларусь XII стагоддзе

Стагоддзе феадальнай раздробненасці і міжусобный войны.

Пасля смерці Усяслава Чарадзея, Полацкае княства (ахоплівала прыкладна палову сучаснай Беларусі і дасягала берагоў Рыжскага заліва) было падзелена на Мінскае, Віцебскае, Друцкае, Ізяслаўскае, Стрыжоўскае і Гарадцоўскае княства паміж яго сынамі.

Гародзенскае і Тураўскае княства распадаюцца на ўдзелы.

На захадзе і паўночным захадзе Беларусі — на "землях яцвягаў, Літвы і дробных літоўскіх народкаў" (Ё. Шафарык) уласная дзяржаўнасць толькі складваецца. На гэтыя землі ідзе міграцыя палабскіх славян, якія сыходзяць ад нямецкай экспансіі ў заходняй Балтыцы.

XIII век

Беларусь XIII стагоддзе

У Прусіі і Лівоніі дамінуюць Тэўтонскі і Лівонскі Ордэны. Зніжаецца роля Полацка ў транзітным гандлі па Заходняй Дзвіне.

Завяршаецца міграцыя палабскіх славян на паўночны захад беларускіх зямель [ падрабязна апісана ў класічнай працы Ё. Шафарыка]

У кіраванне Міндоўга фарміруецца княства Літоўскае, са сталіцай у Навагрудку (пазней перанесена ў Вільню).

Пасля смерці яго сына Войшалка і зяця Шварна, княская (каралеўская) дынастыя абрываецца.

Anarchie ці sans duc. (анархія, без князя; франц.) — гэтак характарызавалі ў старых падручніках перыяд з 1223 года ў Полацкім княстве і з 1267 у княстве Літоўскім. Канец гэтага перыяду звязвалі з княжаннем дзяцей Лютувера (Lutuver) — у 1307 князе Воіна ў Полацку і ў 1291 князя Віценя ў Літве.

Гедымін, які прыняў праўленне пасля Віценя і які мірна (без войнаў) аб'яднаў абодва княства, лічыўся трэцім сынам Лютувера.

XIV стагоддзе

Беларусь XIV стагоддзе

Падчас кіравання Гедыміны і Альгерда усе беларускія землі былі сабраны ў адзіную дзяржаву — Вялікае княства Літоўскае.
Адбываецца фарміраванне адзінага беларускага этнасу.

Вялікі князь Гедымін, імкнучыся інтэграваць краіну ў еўрапейскую культурную прастору, звяртаецца да Папы Рымскага Яну XXII, і ў Вялікае княства Літоўскае прыходзіць каталіцтва. Так рэлігія, а менавіта розныя канфесіі хрысціянства ўсходніх і заходніх зямель, пачынае адыгрываць значную ролю ў гісторыі Беларусі.

Вялікі князь Альгерд, разбіўшы Арду ў бітве на Сініх Водах, далучае Землі Рускія. Вялікае княства Літоўскае становіцца найбуйнейшай дзяржавай Еўропы, краінай "ад мора да мора".

XV стагоддзе

Беларусь XV стагоддзе

ВКЛ дасягнула свайго росквіту. Развітая еўрапейская дзяржава са складанай структурай улады (Вялікія князі, маршалкі, канцлеры, гетманы і г.д.).

Першае міжканфесійнае супрацьстаянне — Грамадзянская вайна 1432-1435 гадоў.

Бітва пад Грунвальдам — канчатак войнаў з Тэўтонскім Ордэнам і далучэнне Самагітыі.

Наступіла "Залатое стагоддзе" (1410-1569) — час беларускага Рэнесансу.
Выдадзены Статут ВКЛ, выдаюцца працы гуманістаў і асветнікаў - залатая спадчына Беларусі.

Скончваецца фармаванне беларускага этнасу.

XVI стагоддзе

Беларусь XVI стагоддзе

ВКЛ аб'ядноўваецца з Каралеўствам Польскім у Рэч Паспалітую Двух Народаў для супрацьстаяння вонкавым пагрозам — галоўным чынам, Маскоўскай экспансіі на захад.
Падпісаны акт Варшаўскай канфедэрацыі, які паклаў пачатак рэлігійнай свабоды ў Рэчы Паспалітай (на фоне рэлігійных войнаў у Еўропе).
Для памяншэння міжканфесійных супярэчнасцяў і зніжэння ўплыву Масквы на ўнутраныя справы дзяржавы прынята Берасцейская ўнія — пераход праваслаўных прыходаў у грэка-каталіцкій (уніяцкія).
[ Агрэсіўнасць уплыву суседзяў на культуру Беларусі добра ілюструе сучасны стан беларускай мовы. У польскім Беластоку — гэта жывая (часта ўжываецца ў побыце) афіцыйная (адна з) моваў. У самой Беларусі і, тым больш, у расійскім Смаленску сітуацыя іншая ]

XVII стагоддзе

Беларусь XVII стагоддзе

Стагоддзе бесперапынных войнаў. Крывавы Патоп — насельніцтва скарацілася ўдвая.
Войны з Масковіяй, Швецыяй, Асманскай імперыяй, Войскам Запарожскім.
Паслабленне цэнтральнай дзяржаўнай улады ў супрацьстаянне з "шляхецкай дэмакратыяй".
[ Шляхта ВКЛ-Беларусі складала 12-15% насельніцтва ]

XVIII стагоддзе

Беларусь XVIII стагоддзе

Стагоддзе магнацкай анархіі.
Спробы знайсці выхад з дзяржаўнага крызісу. Грамадзянская вайна і шляхецкія канфедэрацыі.
Вялікая Паўночная вайна на тэрыторыі ВКЛ-Беларусі.
Стагоддзе завяршаюць падзелы Рэчы Паспалітай і паўстанне Касцюшкі 1794 г.

XIX стагоддзе

Беларусь XIX стагоддзе

Беларускія землі — Паўночна-Заходні край у складзе Расійскай Імперыі.
Вайна 1812 года для Беларусі — апалчэнне апошняга Радзівіла супраць Гродзенскага і Беларускага гусарскіх палкоў.
1863 год, паўстанне Каліноўскага — бунт шляхты і сялянства Беларусі, Польшы Летувы супраць Імперыі.
Таемныя патрыятычныя і асветніцкія аб'яднання студэнтаў. Філаматы і філарэты.

XX стагоддзе

Беларусь XX стагоддзе

Першая Сусветная Вайна. Крушэнне Расійскай Імперыі.
Беларуская Народная Рэспубліка — пераемнік ВКЛ, папярэднік сучаснай Беларусі.
БССР у складзе СССР. Другая Сусветная вайна. Крушэнне Савецкага Саюза.
Рэспубліка Беларусь.

Ликбез: гісторыя Беларусі. Кратко. Інтэрактыўна. Як мае быць. Must have.