Arch-спадчына

Графічнае адраджэньне страчанай архітэктурнай спадчыны

Пры інфармацыйнай падтрымке history-belarus.by

Край:   Берасьцейскі   Віцебскі   Гарадзенскі   Гомельскі   Магілёўскі   Менскі

Царква Успеньня Божай Маці
Наваградак, Гарадзенскі край

Гісторыя і рэканструкцыя

Наваградак. Гіпатэтычная (!) графiчная рэканструкцыя былой замкавай царквы (Царква Успення Божай Маці). Выгляд на перыяд пазнейшай перабудовы сярэдзiны XVIІI ст.

Царква была пабудавана на тэрыторыі Наваградскага замка ў першай палове XIV ст. пры Гедымiне цi яго сыне Карыяце, якому ў сярэдзіне XIV ст. належала Наваградскае ўдзельнае княства. Царква цікавая перш за ўсё тым, што яна была сведкаю векапомных гістарычных падзеяў. Менавіта ў гэтай царкве па загадзе вялікага князя Вітаўта сабраўся ў 1415 годзе сабор праваслаўных епіскапаў, на якім быў абраны мітрапалітам Кіеўскім Рыгор Цамблак. Масква і Канстанцінопаль такое рашэнне прызналі незаконным. У выніку ў 1420г. мітраполія Вялікага княства Літоўскага перайшла пад кіраўніцтва мітрапаліта Фоція, які двойчы наведаў Наваградак у 1421 і 1430-м гадах.

Пасля утварэння ў 1448г. аўтакефальннай Рускай Праваслаўнай Царквы, праваслаўныя епархіі Вялікага княства Літоўскага праз некаторы час сталі аўтаномнай мітраполіяй Канстанцінопальскага патрыярхата. Наваградак працягваў заставацца кафедрай праваслаўнага мітрапаліта. На 30-я гады ХVІ ст. тут было ужо 10 цэркваў. З XVI ст. у царкве (якая напачатку была праваслаўнай, a пазней уніяцкай) захоўваўся цудоўны абраз Маці Божай Наваградcкай — вядомы многімі цудамі, у тым ліку, па словах Адама Міцкевіча, і яго цудоўным выздараўленнем.

З 1581г. па сярэдзiну XVIІI ст. тут адбываліся паседжанні Літоўскага трыбуналу.

Навагародак, РБ Наваградак. ГIПАТЭТЫЧНАЯ (!) графiчная рэканструкцыя былой замкавай царквы. 3D мадэль - А. Невар. 2017г. Наваградак. ГIПАТЭТЫЧНАЯ (!) графiчная рэканструкцыя былой замкавай царквы. 3D мадэль - А. Невар. 2017г Наваградак. ГIПАТЭТЫЧНАЯ (!) графiчная рэканструкцыя былой замкавай царквы. 3D мадэль - А. Невар. 2017г

У сярэдзiне XVІІI ст. царкву перабудавалі ў стылі позняга барока. Пазней яна пацярпела ад пажару. Яе велiчны сілуэт замаляваны ў 1846г. К. Русецкім.

У 1870-я гады помнік разабралі на цэглу. Сёння на Замкавай гары захаваліся толькі яе фундаменты на глыбіні звыш 1 метра, таму што напрыканцы ХІХ ст. на тэрыторыю замчышча пачалі звозіць смецце з усяго горада, якое пакрыла амаль двухметровым пластом парэшткi замкавых пабудоў.

Які выгляд мела Замкавая царква можна меркаваць па матэрыялах яе археалагічных даследаванняў, праведзеных у 1973-1974гг. ленінградскімі археолагамі. Як высветлілася ў выніку раскопак, збудаваная ў XVI стагоддзі царква паўстала на месцы старажытнага храма. Збудаваная ў першай палове XIV стагоддзя цэркаўка мела ў плане форму крыжа памерамі 12,2х13 м з адной апсідай і невялічкім, на захад скіраваным бабінцам.

У другой палове XIV стагоддзя бажніца перабудоўвалася. Скляпенні ейныя былі ўмацаваныя чатырма слупамі; з паўночна-уcходняга боку быў прыбудаваны алтар, a падлога была выкладзена цэглай. Магчыма, што бакавыя нефы і апсіда царквы мелі рабрыстыя скляпенні. У сярэдзiне XVIІ ст. царква пашыралася у заходнiм накiрунку, а у канцы XVIІ - пачатку XVIIІ ст. - прыбудовы ў пауднёва-ўсходняй частцы. (гл. схематычны план розначасовых культавых пабудоў на наваградскiм дзядзiнцы паводле М. Малеўскай).

Старыя фотаздымкі, выявы, пляны

Выявы старой царквы захаваны ў малюнках 19 стагодьдзя Канута Русецкага, М. Rozanski, Юзафа Пешкі. Схематычны план розначасовых культавых пабудоў на наваградскiм дзядзiнцы паводле М. Малеўскай.

Наваградак. Выява былой замкавай царквы. 1846г. Аўтар - Канут Русецкі. Электронны рэсурс - https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/ce/Navahradak%2C_Zamkavaja._Наваградак%2C_Замкавая_%281846%29.jpg Наваградак. Выява былой замкавай царквы, краявіды. 1883г. Аўтар - Rozanski M. Крынiца - Tygodnik Ilustrowany. Nr. 14 (1227), 7.04.1883. S. 220. Электронны рэсурс - https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/51/Navahradak._Наваградак_%28M._Ruzanski%2C_1883%29.jpg Наваградак. Выява былой замкавай царквы, краявіды. 1800г. Аўтар - Юзаф Пешка. Электронны рэсурс - https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/59/Navahradak._Наваградак_%28J._Pieska%2C_1800%29.jpg Наваградак. Схематычны план розначасовых культавых пабудоў на наваградскiм дзядзiнцы паводле М. Малеўскай. Электронны рэсурс - https://radzima.org/images/pamatniki/6543/navagradak-navagrudak-carkva-6543-1295735611_b2.jpg Наваградак. План горада 1834г.


Страчаная спадчына. Хрысцiянскiя святынi

3D-мадэляваньне i фотамантаж стварае пiнчук Аляксандр Невар, архiтэктар па адукацыi.
Даведацца аб праэкце больш і падрабязьней ...

Пошта:
###########gmail.com