Краткая история Беларуси за последнюю 1000 лет

Краткая история Беларуси за последнюю 1000 лет

Термины. Список [ А-Я ]

1918-1919 БНР
хронология событий 1914-1922

Белорусская Народная Респулика

"Няхай жыве магутны, сьмелы
Наш беларускі вольны дух.
Штандар наш бел-чырвона-белы,
Пакрый сабой народны рух."

Строки из гимна БНР "Ваяцкі марш"

"Белоруссия в границах расселения и численного преобладания белорусского народа провозглашается Народной Республикой."
2-я Уставная Грамота Рады БНР

Белорусская Народная Республика БНР
БНР 1918

Белорусская Народная Республика БНР
Герб БНР

Белорусская Народная Республика — государство, объявленное на территории Беларуси 25 марта 1918 года.
Главным руководящим органом являлась Рада БНР.
Государственная и обязательный язык: белорусский.
Место заседаний правительства: Минск, Гродно (с декабря 1918).
Слуцки Збройны чын 1920 года — продолжение истории БНР.

В БНР действовала Временная конституция, существовал институт гражданства (печатались паспорта граждан БНР), государственная печать, флаг и герб, формировались собственные вооруженные силы, действовала система образования, издавались почтовые марки (Асобны Атрад БНР — самая, пожалуй, известная из них).

В 1919-1920 гг. БНР де-юре признали Украинская Народная Республика, Литва, Латвия, Эстония, Чехословакия и Финляндия; де-факто — Германия, Болгария, Турция. В этих странах работали белорусские дипломатические и военно-дипломатические миссии, консульства и представительства (в Каунасе, Риге, Константинополе, Киеве, Одессе, Праге, Берлине, Гданьске, Копенгагене и других городах).

У истоков БНР стояли умные, образованные люди, стремившиеся к возрождению белорусской истории и культуры, независимости Беларуси. Все они видели в БНР продолжение традиций ВКЛ. Достаточно перечислить некоторых из тех, кто не дал Краю раствориться в новой империи.

Вацлав Ластовский — Премьер-министр БНР — историк, филолог, директор Национального Исторического Музея РБ. Академик НАН РБ

Иван Середа — член президиума Наивысшей Рады БНР — основатель и директор Минского ветеринарно-зоотехнического техникума, сотрудник Института белорусской культуры (Инбелкульта), прообраза Национальной академии наук Беларуси.

Антон Луцкевич — Старшыня Рады Міністраў Найвышэйшай Рады БНР — директор Белорусского музея в Вильне, издатель газеты "Наша Ніва".

Клавдий Дуж-Душевский — старшыня Цэнтральнай беларускай рады Віленшчыны і Гродзеншчыны — архитэктар, дацэнт Каўнаскага ўніверсітэта.

Язеп Лёсик — Председатель Рады БНР — Академик АН БССР, родной дядя Якуба Коласа.

Бронислав Тарашкевич — один из лидеров Белорусской социалистической громады — языковед, переводчик, публицист. Академик АН БССР

Роман Скирмунт — буржуазная элита (член Государственного Совета) Российской Империи и Премьер-Министр БНР.

Министром обороны БНР был генерал Российской империи Киприан Кондратович, другой генерал — Олег Васильковский — был главой дипломатической мисси БНР в Прибалтике. Главнокомандующим вооруженными силами был легендарный Станислав Булак-Балахович.

Немногим странам удалось отделиться от разваливающейся Российской Империи. Во вновь сложившемся на ее руинах СССР проживало более 200 народов и было всего 15 Союзных Республик. Только благодаря провозглашению БНР была создана БССР — одна из этих 15.

Границы Беларуси 1914-1946 гг

Хронология событий 1914-1991 в границах Беларуси

1914-1918 Первая мировая война. В 1916-18 Линия фронта проходит по границе Второго раздела Речи Посполитой.

1917 Крах Российской империи — в результате Февральской революции (переворота) в границах империи объявлена Российская Республика. Октябрьским переворотом (революцией) Временное правительство Республики свергнуто.

1918 (25 марта) В исторических границах белорусского этноса объявлена Белорусская Народная Республика (БНР).

1919 Поражение БНР в борьбе с большевиками. 1 января в Смоленске была провозглашена Советская Социалистическая Республика Белоруссия, 8 января правительство ССРБ переехало из Смоленска в Минск. 27 февраля объявлено о создании Литовско-Белорусской ССР.

1919-1921 Советско-польская война. Декрет Всероссийского ЦИК «Об объединении Советских республик: России, Украины, Латвии, Литвы и Белоруссии для борьбы с мировым империализмом»

1920 (31 июля) Создание БССР — в газете «Советская Белорусь» была опубликована "Декларация о независимости БССР".

1920 (9 октября) Создание Срединной Литвы Litwa Srodkowa (1920-22) — 1-ая Литовско-Белорусская дивизия генерала Желиговского (куда входили Виленский, Минский, Новогрудский, Гродненский стрелковые полки и Литовско-Белорусский полк артилерии) отбила Вильню у Литовской Республики. "Пока хотя бы один из них в состоянии держать в руках оружие, могилы предков не захватит литовец, большевик или немец"

1920 (27 ноября) Слуцки Збройны чын — попытка Часовай Рады Случчыны восстановить независимость края. В течение месяца пад зброю стали свыше 4000 человек.

1921 (18 марта) Рижский мир — итог советско-польской войны — снова разделил Беларусь почти по линии Второго раздела Речи Посполитой.

1924-26 После передачи БССР восточных белорусских территорий, восточная граница Беларуси стала соответствовать границе ВКЛ 1537 года.

1939-1945 Вторая Мировая война (ВМВ).

1939 (17 сентября) Польский поход РККА и парад в Бресте — Советский союз (СССР) вступил во Вторую Мировую войну. 2 ноября издан "Закон СССР от 2.11.1939 о включении Западной Белоруссии в состав СССР и воссоединении её с БССР".

1946 По результатам Ялтинской конференции 1945 (подводящей итоги ВМВ), Белостокская область, а также небольшие участки Гродненской и Брестской области были переданы Польской Народной Республике.

1990 (27 июля) Принята Декларация о государственном суверенитете Белорусской ССР,

1991 (25 августа) Декларации о суверенитете придан статус конституционного закона. 19 сентября БССР была переименована в «Республику Беларусь».

1991 (8 декабря) В усадьбе Вискули (Беларусь) были подписаны Беловежские соглашения о прекращении существования Союза Советских Социалистических Республик как «субъекта международного права и геополитической реальности» и о создании Содружества Независимых Государств (СНГ)

1991 (26 декабря) Совет Республик Верховного Совета СССР принял декларацию о прекращении существования СССР, тем самым официально распустив Союз ССР и его институты власти. СССР прекратил свое существование.

Хронология событий 1914-1922
от начала Первой Мировой до образования СССР

Границы современной Беларуси точнее совпадают с границами ВКЛ, чем границы РФ с границами Российской империи. То, что после 122 лет оккупации (1795-1917) и череды бурных событий (1914-1991) существует краина Беларусь — это чудо, за которым стоят кровь и усилия многих достойных людей.

1914

28 ліпеня Пачалася Першая Сусветная вайна (28.07. 1914 - 11.11. 1918) паміж Траістым Звязам і Антантай. Ад пачатку вайны і да 1915 Стаўка Вярхоўнага Глаўнакамандуючага расейскай арміяй знаходзілася ў Баранавічах, а пасьля ў Магілёве.

Траісты Звяз — Германія, Аўстра-Вугоршчына і Італія. Цягам вайны да іх далучыліся Асманская імпэрыя і Балгарыя, а Італія перайшла на бок Антанты. Склаўшыся блок менаваўся "Цэнтральныя дзяржавы".
Антанта ("згода", фр.) — Брытанская імпэря, Расейская імпэрыя і Французская рэспубліка.

Па выніку вайны былі скасаваны чатыры імпэрыі — Расейская, Асманская, Аўстра-Вугоршчына і Германскі Kaiserreich.

1915-1916

1915 "Вялікі адступ" — шэраг параз Расейскай арміі і адступ ад Варшавы амаль да Менску. Лінія фронту, расьсекшая Беларусь з поўначы на поўдзень, пратрымаецца да самага сканчэньня вайны.

1915 У Вільне ўтвораны Беларускі Народны Камітэт на чале з Антонам Луцкевічам, як каардынацыйная ўстанова раз'яднаных нацыянальных грамадзянскіх арганізацый. Падтрымліваў канцэпцыю Канфэдэрацыі ВКЛ.

1917

23 лютага (8 сакавіка) Лютаўская рэвалюцыя ў Расейскай імпэрыі — скасаваньне манархіі і стварэньне Часовага Ураду. Спроба пераўтварыць манархію (што да 1906 года была абсалютнай) у рэспубліку.

25-27 сакавіка (7-9 красавіка) ў Менску адбыўся I З'езд беларускіх нацыянальных арганізацый. Быў утвораны Беларускі Нацыянальны Камітэт (БелНацКам) у складзе 18 чалавек на чале з Раманам Скірмунтам. З'езд выказаўся ў падтрымку Часовага Урада, за беларускую аўтаномію ў складзе Расеі, даручыў БелНацКам падрыхтаваць канстытуцыю "беларускага Краёвага Ураду".

3 чэрвеня Першы Усерасійскі з'езд працоўных і салдацкіх дэпутатаў (1090 чалавек). Пачатак фарміраванья сістэмы "Саветаў" (стварэньне ВЦИК — Всероссийского Центрального исполкома Советов депутатов).

8-10 ліпеня ў Менску адбыўся II з'езд нацыянальных партый. Замест скасаванага БелНацКам створана Цэнтральная Рада (з кастрычніка - Вялікая Беларуская Рада). Аснову яе праграмы склалі развіцьцё нацыянальнай культуры, арганізацыя беларускай арміі, аўтаномія Беларусі.

26 жніўня-1 верасьня Карнілаўская выправа — няўдалая спроба ўсталяваньня вайсковай дыктатуры, распачатая Вярхоўным галоўнакамандуючым Расейскім Войскам генералам Л. Г. Карнілавым дзеля адхіленьня бальшавікоў ад улады. Кіравалася са Стаўкі Глаўкома ў Магілеве. Параза Карнілава толькі ўзмацніла стан бальшавікоў ва ўладных установах.

18 (31) кастрычніка пачынаецца з'езд беларускіх вайскоўцаў Заходняга фронту, які стварае Часовы Выканаўчы камітэт Цэнтральнай беларускай ваеннай Рады на чале з Сымонам Рак-Міхайлоўскім. Установа павінна сфармаваць беларускае войска.

25 кастрычніка (7 лістапада) Кастрычніцкі пераварот

27 кастрычніка (9 лістапада) Вялікая беларуская Рада і Цэнтральная беларуская ваенная Рада выдалі Грамату "Да ўсяго народа беларускага" з абвяшчэньнем даты Першага Усебеларускага З'езду.

22 лістапада (4 сьнежня) у мястэчке Солы Смаргонскага павету заключана замірэньне на Заходнем фронце. Распачалася падрыхтоўка да Берасцейскга міру.

27 лістапада (9 сьнежня) бальшавікамі РСДРП(б) у Менску ўтвораны "ОблИсполКом" и "СовНарКом" Совета рабочих, солдатских и крестьянских депутатов Западной области и фронта (пред. А. Мясников и К. Ландер). Беларусь разглядалася толькі як Заходняя частка Расеі.

7 (20) сьнежня ў Менску распачаў работу Першы Усебеларускі з'езд (1872 дэлегата). Праходзіў ён у будынку гарадского тэатра, цяпер Нацыянальны тэатр імя Янкі Купалы. З'езд вызначў права беларусаў на самакіраваньне і усталяваньне дэмакратычных форм праўленьня. Прапановы ўдзельнікаў-бальшавікоў падтрымкі не знайшлі.

17 (30) сьнежня Першы Усебеларускі з'езд быў разагнаны узброенымі бальшавікамі (як калісьці Часовы Урад у Петраградзе). Вялікая беларуская Рада сыйшла ў падпольле.

1918

Студзень. Падоўжвецца падрыхтоўка Берасцейскага міру не чакаючы згоды ад хаўруснікаў па Антанце. Германія лічыць Прыбалтыйскія краіны Прускай спадчынай і ўсталюе жорсткія умовы замірэньня.

15(28) студзеня Дэкрэт аб утварэньні расейскай арміі — Рабоче-крестьянской Красной армии (РККА)

25-28 студзеня ў Вільні склікана Беларуская канфэрэнцыя прадстаўнікоў розных сацыяльных колаў і беларускіх арганізацый з акупіраванай Германіяй тэрыторыі Беларусі.

18 лютага Нямецкія войскі парушаюць замірэньне ў Солах. За 5 дзен яны рушылі наперад на 200-300 км. Да 1 сакавіка былі заняты Латвія, Эстонія, Менск, Гомель, Орша, Магілеў, Чарнігаў.

На адарваных ад былой Расейскай імпэрыі тэрыторыях адразу пайшоў працэс нацыянальнага самавызначэньня — былі абвешчаны Літоўская рэспубліка (16.02.1918), Эстонская рэспубліка (24.02.1918), БНР (25.03.1918), Латвійская рэспубліка (18.11.1918).

Але, калі краіны Прыбалтыцы разглядаліся Германіяй як безумоўная Пруская спадчына (германскі прынц нават быў запрошаны на пасаду літоўскага караля Міндаўгаса II) і атрымлівалі дапамогу ў фармаваньні войска і ўладных структураў, наш Край разглядался ў якасьці істоты гандлю на Берасьцейскій перамовах і аніякай падтрымкі не вынаходзіў.

21 лютага Выканаўчы камітэт Рады выдаў Першую устаўную Грамату, абвесьціушы сябе Часовым Урадам на Беларусі. У ей сцвярджалася, што ўрад павінен складацца згодна з волей народа Краіны і адрыналася неабходнасьць заставацца ў складзе Расеі.

3 сакавіка Берасцейскі мір. Зацьверджаны сепаратныя (асобна ад Антанты) мірныя пагадненьні Расеі з Германіей, які Антанта ўспрыняла вельмі варожа.

9 сакавіка Рада Усебеларускага з'езда выдала Другую Устаўную грамату да народаў Беларусі, паводле якой абвяшчалася Беларуская Народная Рэспубліка (БНР).

18 сакавіка Рада Усебеларускага з'езда была перайменавана ў Раду БНР. У склад Рады БНР былі кааптаваныя 6 прадстаўнікоў Віленскай беларускай Рады.

25 сакавіка ў Менску Рада БНР зацьвердзіла Трэцьцю Устаўную Грамату, якая абвяшчала незалежнасьць Рэспублікі.

Сакавік-студзень — абвешчаны першыя Савецкія Рэспублікі ў складзе Расеі — Терская, Таврическая, Донская, Кубано-Черноморская, Ставропольская. І дзе яны зараз?

11 кастрычніка Рада БНР зацвердзіла Часовую Канстытуцыю БНР і перайменавала Народны сакратарыят у Раду Народных Міністраў Беларускай Народнай Рэспублікі, на чале якой стаў Луцкевіч.

11 лістапада Камп'енскае замірэньне. Пагадненьне аб спыненьні ваенных выпраў паміж Германіей і Антантай. Прадугледжавала адмову Германіей ад умоў Берасьцескага міру і вывад войск на стан 1914 году (межы Расейскай імпэрыі).

3 снежня Пасля адыходу нямецкіх войск Менск быў заняты Чырвонай Арміяй. Рада і ўрад БНР пераехалі ў Вільню, а 27 снежня 1918 — у Гародню. На гэтым гісторыя існаваньня БНР амаль скончваецца.

1919

1 студзеня ў Смаленску абвешчана стварэньне Советской Социалистической Республики Белоруссия (ССРБ) у складзе РСФСР.

1 студзеня Польскае войска Samoobrona kresowe na Litwie i Bialorusi займае Вільню.

Польшча, меўшая з часоў Царства Польскага ў Расейскай імпэрыі асабістые войска, казну і ўрадавыя установы, хутка сфармавалася як незалежная дзяржава і імкнулася адрадзіцца ў межах Рэчы Паспалітай.

28 студзеня Пачалася Савецка-польская вайна (28.01.1919 - 18.03.1921)

31 студзеня ССРБ выйшла са складу РСФСР і была перайменавана ў Социалистическую Советскую Республику Белоруссия (Смаленская губернія засталася ў РСФСР). Урад ССРБ пераехаў са Смаленска ў Менск.

27 лютага ССРБ з'ядналася з Літоўскай Савецкай Рэспублікай у Літоўска-Беларускую ССР.

19 ліпеня У сувязі з наступам польскіх войскаў СовНарКом ЛітБел ССР прыняў пастанову аб перадачы ўсіх спраў Менскаму губернскаму РВК. На гэтым гісторыя ЛітБел ССР скончылася.

8 сьнежня Акрэсьлена Лінія Керзана для ўсталяваньня ўсходняй мяжы Польшчы. Вызначана міністрам замежных спраў Вялікабрытаніі, лордам Дж. Керзанам, і прапанавана Парыжскай мірнай канферэнцыяй. Амаль супадае з сучаснай мяжой.

1920

10 студзеня набыла моц Версальская дамова. Пагадненне, якое афіцыйна завершыла Першую сусветную вайну 1914-1918 гадоў.

12 ліпеня Мірны дагавор паміж РСФР і Літоўскай рэспублікай. У адпаведнасьці з дамовай савецкі бок перадаў Літве занятую 14.7.1920 Вільню.

8 жніўня Савецкая РККА перайшла Буг і накіравалася на ўзяцьце Варшавы.

26-го верасня Вайсковы гуф Станіслава Булак-Балаховіча ўвайшоў у Пінск. Пінскі паход Балаховіча стаў асновай падзей рамана Б. Савінкава "Воспоминания террориста. Конь бледный. Конь вороной" (Савінкаў быў кіраўніком Русской Народной Добровольческой Армии РНДА).

9 кастрычніка Сярэдняя Літва. Першая Літоўска-Беларуская дывізія Люцыяна Жэлігоўскага ўвайшла ў Вільню. Сярэдняя Літва існавала да 8 студзеня 1922, калі шляхам галасаваньня была інкарпарыравана ў склад Польшчы.

27 лістапада распачаўся Слуцкі Збройны чын (27.11.1920 - 28.12.1920) — беларуска-расейская вайна за аднаўленьне БНР.

1921

18 сакавіка Сканчэньне Савецка-Польскай вайны. Заключана Рыжская дамова, падзяліўшая наш Край паміж Саветамі і Польшчай.

1922

29 сьнежня Заключаны Дагавор аб утварэньні СССР паміж РСФСР, УССР, БССР і Закаўказскай ССР. Акрамя РСФСР дагавор падпісалі толькі тыя рэспулікі, што моцна імкнуліся да самавызначэньня і стварэньня асабістых краін. Аніякія ССР, абвешчаныя ў 1918 у еднасьці з Расеяй, удзела ў ім не прымалі, атрымаўшы нейкую аўтаномію ў РСФСР.

У складзе СССР было больш за 200 народаў і ўсяго 15 Саюзных Рэспублік, якія сфармаваліся толькі там, дзе быў моцны нацыянальны рух, скіраваны на стварэньне сваей незалежнай дзяржавы. Тыя, хто імкнуўся застацца часткай Рассеі, імі і засталіся. Нават Сібірская Рэспубліка, меўшая 60-тысячнае войска, самаліквідавалася на карысьць быць часткай новай імпэрыі. Зараз гэта наўпрост "федеральный округ" альбо па-просту "нейкае жопіна недзе за Уралам".

Могла ли БНР удержаться?

Из статьи Алеся Чайчыца:

В начале марта 1918 года в Бресте российские большевики после серии военных поражений заключили мир с Германией. По условиям мира Россия отказывалась от Прибалтики, Беларуси и Украины.

Исполнительный комитет Всебелорусского съезда, белорусского координационного представительного органа, среагировал мгновенно: Беларусь не должна была остаться «ничьей землёй», её судьбой должны распоряжаться сами белорусы, а не немцы или большевики. Легитимное самоорганизованное местное представительство взяло на себя ответственность за будущее страны, издав три уставные грамоты, в которых провозглашался государственный суверенитет Беларуси.

Беларусь провозгласила о создании самостоятельного государства через считанные недели после Эстонии и Литовской Республики и на полгода раньше Латвии.

Кому удалось оторваться от рухнувшей империи, а кому нет — это во многом история о везении и невезении.

Скажем, государствам Балтии в 1918 повезло. У латышей и эстонцев не было линии фронта посреди страны, не было претендующих на их территорию с одной стороны советской России, а с другой — мощной возрождённой Польши. У них были с одной стороны большевики, а с другой — Балтийское море, где дружественный британский флот не только оказывал материальную поддержку войскам новых стран, но и предоставлял непосредственную огневую поддержку.

Повезло так далеко не всем. По итогам гражданской войны в бывшей Российской Империи не удалось удержаться даже независимой Украине с её, казалось бы, колоссальными материальными ресурсами и массовым национальным движением.

Не удержались демократические Грузия, Армения и Азербайджан, провозгласившие независимость от России, несмотря даже ни на какое выгодное географическое положение, ни на какой горный ландшафт.

25 марта — День воли

Именно с 25 марта 1918 года и по сей день Беларусь существует на политической карте Европы как самостоятельная единица.
Люди, которые восстановили независимость Беларуси в 1991 году, в качестве своего ориентира видели именно Белорусскую Народную Республику 1918 года. Этот день — главный праздник Беларуси.

День провозглашения независимости Белорусского Народной Республики (25 марта) празднуется как День Воли.




http://inbelhist.org/mogla-li-bnr-uderzhatsya/
http://www.belaruspartisan.org/blogs/cajcyc/15492/
http://nn.by/?c=ar&i=52932
http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=20092

Ликбез: гісторыя Беларусі. Кратко. Інтэрактыўна. Як мае быць. Must have.